Peki… Açık kaynak ne demek?

    Linux camiasına girdiğinizde sıklıkla duyacağınız bir terim var. O da “Açık Kaynak” (Open Source) terimidir. Açık Kaynak, “Özgür Yazılım” olarak da adlandırılır. Kaynak derken bahsedilen genel olarak bilgidir. Açık kaynağın ne olduğunu öğrenmeniz için bilgisayar mühendisi, programcı ya da bilgisayar kurdu olmanıza gerek yoktur, bu felsefeyi herkes öğrenebilir.
    • Donanım (Hardware): Bir bilgisayarın veya başka bir benzer sistemin fiziksel, dokunulabilir, gerçek parçaları (ses kartınız, işlemciniz, disk sürücüleriniz, monitörünüz, yazıcınız gibi). (1)
      Açık kaynağa geçmeden önce bu konu ile ilgili bilinmesi gereken birkaç terimden bahsetmek istiyorum. Bigisayar temel olarak iki birimden oluşur. Bilgisayarın elle dokunabildiğimiz parçaları yani donanımı bir de bu donanımlar içerisinde çalışan programlar yani yazılım. Daha ayrıntılı olarak ele almak gerekirse:
      Yazılım (Software): Donanımlar üzerinde elektronik olarak saklanabilen bilgisayar programları ya da verilerin tümüne verilen isim (işletim sisteminiz, mp3 dosyalarınız, mp3 çalıcı programınız, metin belgeleriniz gibi). (1)
      Bunlara ek olarak yazılımı oluşturan kaynak kodlar vardır. Kaynak kod ise bir yazılımın çalışması için gerekli komutların, emirlerin, yönergelerin, talimatların bulunduğu dosyalardır. Örneğin bilgisayarda bir müzik çalarken hoparlöre kaç şiddetinde sesin gönderileceğini, ekrana hangi yazıların çıkarılacağını ve daha birçok komutun yazılı olduğu dosyalardır. Bunları programlama bilgisi olan uzmanlar anlayabilirler.
      Son olarak bilgisayar işte bu iki birim olmadan (Donanım ve Yazılım) kesinlikle çalışmaz. Sadece donanım ya da sadece yazılım bizim hiçbir işimize yaramaz. Hiç yazılım bulunmayan bilgisayarın çöp tenekesinden bir farkı yoktur ya da donanım olmadan elimizde bulunan bir yazılım CD’si ancak arabanın camına yapıştırılır başka hiçbir işe yaramaz.
      Tüm bu terminolojiden sonra şimdi sizlerle küçük bir tarihi gezintiye çıkalım.
      İsadan önce 1300’lü yıllara gidlim. Bundan 3300 yıl önce, II. Ramses, Hititlerle savaşmak için yola çıkıyor ve işte aşağıdaki savaş arabalarıyla savaşıyorlar.

Hitit ve Mısır atlı savaş arabaları
Eski Hitit savaş arabası

    Daha sonra aradan 1000 yıldan fazla geçiyor İsadan Sonra 50-300 yılları. Roma imparatorları da aşağıdaki savaş arabalarıyla fetihler yapıyorlar:

Roma Atlı Savaş Arabası
Eski roma savaş arabası
Aradan yine 1000-1200 yıl geçmiş ve Fatih istanbulu işte böyle fethetmiş:
Fatih Sultan Mehmet’in İstanbulu Fethi Figürü
Fatih’in İstanbul’u Fethi
1700-1800’lü yıllarda Sanayi Devriminin gerçekleşmesi ile insanlık bilim ve teknoloji alanında hızlı bir ilerleme kaydediyor. Yaklaşık 3000 yılda meydana gelemeyen bilimsel gelişme 150-200 yıl gibi kısa bir zamanda gerçekleştiriliyor. Aşağıdaki fotoğraflar da yukarıdaki fotoğraflarla bir kıyas yapabilmeniz içindir.
radara yakalanmayan savaş uçağı

apache helikopter

füze

Yıl 1970 bir adam çıkıyor ve şu sözleri sarfediyor:

“Bilim ancak kollektif olarak gelişir ve bilgi paylaşılmalıdır.”
Bu sözlerin sahibi Açık Kaynak felsefesinin kurucusu Richard M. Stallman’a ait.

    Bilimin bu kadar hızlı bir şekilde gelişmesi basım-yayım ve iletişim hizmetlerinin yaygınlaşması ve kolay ulaşılabilir olması ile mümkün olmuştur. Bu gün dünyanın herhangi bir üniversitesinde yapılan bilimsel çalışma bir kaç saat içerisinde dünyadaki herkese açık bir bilgi olabilmektedir ve bu bilgileri kullanan diğer bilim adamları yeni keşifler yapabilmektedirler.
    Bilgisayar teknolojilerinin geliştiği ilk yıllarda da yazılımın gelişimi bilgi paylaşımına dayanmaktaydı. Ne var ki bir süre sonra işler değişti ve yazılımlar ticarileşmeye başladı. Ticari yazıılmlar kaynaklarını paylaşmıyor ve bilgiyi saklıyorlardı böylelikle yazılımın gelişimini ve kullanıcıların haklarını kısıtlıyorlardı. Kapalı kaynak yazılımlar küçük bir kitleyi doyuran egoist yazılım devleri oluşmasına yol açtı. (1)
    İşte tüm bu süreç içerisinde Stallman 1985 yılında Free Software Foundation firmasını kurup özgür yazılım felsefesini ortaya çıkarmıştır.
    Özgür yazılım nedir sorusuna şu cevabı vermektedirler:
    Özgür yazılımın temelinde kullanıcının bir yazılımı çalıştırma, kopyalama, dağıtma, inceleme, değiştirme ve geliştirme özgürlükleri yatar.

Daha kesin ve açık bir ifadeyle, kullanıcılara şu haklar tanınmıştır:

  • Her türlü amaç için programı çalıştırma özgürlüğü (özgürlük 0).
  • Programın nasıl çalıştığını inceleme ve kendi gereksinimleri doğrultusunda değiştirme özgürlüğü (özgürlük 1). Program kaynak koduna erişim bunun için bir ön şarttır.
  • Yeniden dağıtma ve toplumla paylaşma özgürlüğü (özgürlük 2).
  • Programı geliştirme ve gelişmiş haliyle topluma dağıtma özgürlüğü (özgürlük 3). Böylece yazılm bütün toplum yararına geliştirilmiş olur. Program kaynak koduna erişim bunun için de bir önşarttır. (2)
  • Açık kaynaklı bir yazılım ücretsiz olmak zorunda değildir. Açık kaynak olarak satılan bir çok ticari yazılım bulunmaktadır.

      Unutmadan bir de kapalı kaynak kodlu yazılımlar vardır. Şu anda kullanılan yazılımların büyük bir bölümü kapalı kaynak kodlu yazılımdır (Windows, MS Office, Photoshop, AutoCAD gibi. Kapalı kaynak kodlu yazıılm da şu şekilde açıklanabilir:
      Kapalı Kaynak Kodlu yazılımlar adından da anlaşılacağı üzere bize kaynak kodunu göstermeyen yazılımlardır. Yani bir programı kullanırsınız ama nasıl çalıştığını, bilgisayarınıza o anda neler yaptığını bilemezsiniz. Bunun doğal bir sonucu olarak da herhangi bir sorunla karşılaştığınızda bu sorunun neden dolayı oluştuğunu da kestirmeniz pek mümkün olmaz. Yazılımı geliştirmek sadece o yazılım sahibinin tekelindedir. Yani siz beğenmediğiniz, ya da “şöyle olsa nasıl olurdu?” dediğiniz bir yazılımı istediğiniz şekilde değiştirme hakkına sahip değilsinizdir. Bunu şöyle de örneklendirebiliriz; önünüze sabit menü bir yemek gelmektedir ve tuzu, karabiberi, herşeyi ayarlanmış olduğu size söylenir, size de yemenizi söylerler. Ayrıca o yemeği civar köylerde yapan bir tek kendilerinin olduğunu iddia edip de sizden fahiş fiyatlar isterlerse vay hâlinize… (3)

    Daha fazla bilgi için:
    Ozgur Yazilim Nedir?
    GNU Felsefesi ve Linux İşletim Sistemi
    Özgür Yazılım Felsefesine Giriş…

    Resim Kaynakları
    http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7b/Hittite_Chariot.jpg
    http://library.thinkquest.org/06aug/00418/chariot2.jpeg
    http://img459.imageshack.us/img459/2521/tablo093uf.jpg
    http://www.wallpaperbase.com/wallpapers/military/m1a1abramstank/M1A1_abrams_tank_2.jpg
    http://www.resimcity.com/data/media/138/www.resimcity.com_helikopter_resimleri_apache.jpg
    http://www.kaliteliresimler.com/data/media/41/f_117_nighthawk_2.jpg
    http://www.bilim-teknoloji.gen.tr/roket-fuze/fuze_dikine.jpg
    Kaynakça
    1- http://cekirdek.uludag.org.tr/~meren/belgeler/gnu/gnu.html
    2- http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.tr.html

    3- http://e-bergi.com/2007/Nisan/Ozgur-Yazilim-Nedir

    “Peki… Açık kaynak ne demek?” için 2 yorum

    1. “Linux camiasına girdiğinizde sıklıkla duyacağınız bir terim var. O da “Açık Kaynak” (Open Source) terimidir. Açık Kaynak, “Özgür Yazılım” olarak da adlandırılır.”
      Yanlis! Acik kaynak her ne kadar ozgur yazilim (free software) akimiyla ortaya cikmis olsa da, sizin de yazinizda belirttiginiz gibi bircok alan icin felsefe olarak adapte edilebilir. Ancak ozgur yazilim sadece ve sadece yazilim sektorunu ilgilendiren bir terimdir. Dolayisiyla; Acik Kaynak: “Bir metanin, tum uretim sureci ve uretim elemanlarinin kamunun erisimine acilmasidir.” seklinde tanimlanabilir. Ozgur yazilim ise yazinizin kaynaklarindan “Ozgur Yazilim Nedir” linkinin ucunda net bir sekilde tanimlanmistir.

      Yaziniz acik kaynak terimini degil ozgur yazilim felsefesini anlatiyor. Acik kaynak ise gunumuzde bilgisayar donanimi, sanat eserleri, egitim gibi alanlarda acik kaynak savunucularinin hayata gecirmeye calistigi bir felsefedir. Acik kaynak, insanligin aydinliga acilan kapisidir, barisin anahtaridir.

    2. Hocam sizden öğreneceğimiz çok şey var.
      Bu yazı giriş niteliğinde oldu.

    Bir Cevap Yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir